บทเรียนจากงานวิจัย: ท่อนพันธุ์อ้อยสะอาด สร้างระบบขยายพันธุ์ให้ชาวไร่ได้อย่างไร

ท่อนพันธุ์อ้อยสะอาดเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการลดความเสี่ยงโรคใบขาว และช่วยให้เกษตรกรเริ่มต้นการปลูกด้วยพันธุ์ที่มีคุณภาพ โครงการพัฒนาและผลิตท่อนพันธุ์สะอาดนำร่องจึงมุ่งพัฒนาระบบผลิตและกระจายพันธุ์อ้อย เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรในภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

โครงการทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัย โรงงานน้ำตาล และเกษตรกรในพื้นที่ เพื่อให้ท่อนพันธุ์สะอาดถูกนำไปใช้ต่อเป็นแปลงขยายพันธุ์ได้จริง

โครงการดำเนินการอย่างไร

โครงการใช้ทั้งการผลิตท่อนพันธุ์สะอาดแบบประณีต การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และการจัดการข้อตาเพื่อลดความเสี่ยงของโรคใบขาว ก่อนส่งต่อพันธุ์อ้อยให้เกษตรกรนำไปจัดทำแปลงขยายพันธุ์ในพื้นที่ของตนเอง

พันธุ์อ้อยที่นำมาผลิตและขยายพันธุ์ ได้แก่ ขอนแก่น 3, K95-84, ทองภูมิ 6 และพันธุ์ก้าวหน้าอื่น ๆ ที่เหมาะสมกับการปลูกในแต่ละพื้นที่

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
ส่งมอบท่อนพันธุ์อ้อยสะอาด 1,016 ตัน
เกษตรกรได้รับท่อนพันธุ์ 334 ราย
เกิดแปลงพันธุ์รวม 676 ไร่
ทำงานร่วมกับโรงงานน้ำตาล 7 แห่ง ใน 3 ภูมิภาค
เกษตรกรและเจ้าหน้าที่เข้าร่วมการถ่ายทอดเทคโนโลยี 303 ราย
ผลิตกล้าอ้อยจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อได้ 50,500 ต้น

ท่อนพันธุ์ที่ส่งมอบมีศักยภาพต่อยอดเป็นพื้นที่ผลิตอ้อยได้ประมาณ 5,000 ไร่ สะท้อนให้เห็นว่าหากมีระบบผลิตพันธุ์สะอาดและเครือข่ายกระจายพันธุ์ที่ดี การขยายผลในระดับพื้นที่สามารถเกิดขึ้นได้จริง

บทเรียนสำคัญ

การใช้ท่อนพันธุ์สะอาดไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนพันธุ์อ้อย แต่เป็นการวางระบบจัดการตั้งแต่ต้นทาง ตั้งแต่การคัดเลือกแปลงพันธุ์ การตรวจสอบโรค การขยายพันธุ์ ไปจนถึงการส่งต่อองค์ความรู้ให้เกษตรกรดูแลแปลงพันธุ์ของตนเองได้

งานวิจัยนี้จึงเป็นตัวอย่างของการนำองค์ความรู้ไปใช้ร่วมกับเครือข่ายโรงงานน้ำตาลและชาวไร่ เพื่อสร้างโอกาสให้เกษตรกรเข้าถึงพันธุ์อ้อยที่มีคุณภาพ และต่อยอดการผลิตอ้อยอย่างมั่นคงในระยะยาว

ข้อมูลโครงการ
โครงการพัฒนาและผลิตท่อนพันธุ์สะอาดนำร่องเพื่อช่วยเหลือเกษตรกรในภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
หัวหน้าโครงการ: รศ.ดร.ธนพล ไชยแสน
สนับสนุนโดย: สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)